Зошто Хаксли му го напишал писмото?
Орвел ја објавил книгата 1984 во 1949 година. Тој лично му испратил копија од книгата на Хаксли (преку издавачот). Хаксли, кој тогаш живеел во Калифорнија, му одговорил на 21 октомври 1949 година. Писмото е учтиво и колегијално – Хаксли ја фали книгата како „одлична и длабоко важна“, но потоа ја споредува со својата визија од Brave New World (објавена во 1932) и објаснува зошто смета дека неговата дистопија е поверојатна на долг рок.
Тоа не е напад, туку интелектуална дискусија меѓу двајца големи писатели за „крајната револуција“ – како тотално да се контролира човекот.
Целата теза на Хаксли (во кратко и јасно)Хаксли ја признава моќта на Орвеловиот 1984 (контрола преку страв болка, насилство, надзор и казна), но вели дека таквиот систем е неефикасен и привремен. Зошто?
Болката создава отпор. Луѓето кои трпат болка стануваат бунтовници, маченици или барем таат гнев. Режимот мора постојано да троши енергија за да ги држи во послушност (чизмата врз лицето“).
Подобар начин за контрола е преку убавина и задоволство. Ако луѓето се навикнат да ја сакаат својата ропска состојба, тогаш не мора да се применува сила. Тие сами ќе ја одржуваат својата „кафез“.
Клучните механизми од Brave New World што Хаксли ги споменува:
Генетско и рано кондиционирање (од бебешка возраст) — луѓето се раѓаат и се воспитуваат да бидат задоволни со својата каста и улога.
Наркотици и „сома“ (како денешни антидепресиви, опиоиди, алкохол, дроги) — за да се елиминираат сите непријатни чувства.
Секс, забава и дистракции — бесконечна сексуална слобода, филмови, музика, спорт – сè за да се држи умот празен и среќен.
Инфантилно задоволување — луѓето никогаш не созреваат емоционално, туку остануваат како деца кои сакаат само веднашна награда.
Хаксли пишува:
„Владетелите ќе откријат дека кондиционирањето на бебињата и нарко-хипнозата се поефикасни од клубови и затвори... и дека страста за моќ може да се задоволи исто толку целосно со предложување на луѓето да ја сакаат својата ропска состојба, колку и со камшикување и ритање за да бидат послушни.“На крајот од писмото заклучува дека кошмарот на 1984 на крајот ќе премине во кошмарот на Brave New World – помалку насилен, но уште пострашен, бидејќи луѓето доброволно ќе се откажат од слободата.
Кој е „поправ“ денес?
Многу луѓе велат дека живееме во комбинација од двете:
-Орвелови елементи: масовен надзор, цензура, „министерство на вистината“ (медиуми и факт-чекери), вечна војна/криза.
-Хакслиеви елементи: постојано гледање во екрани, социјални мрежи, порнографија, антидепресиви, конзумеризам, „infotainment“ – сè за да се одвлече вниманието и да се направи послушноста пријатна.
Контролата преку задоволство е поопасна бидејќи е потешко да се забележи и да се побуниш против неа.
